Krajowa Rada Doradców Podatkowych skierowała do Ministra Finansów i Gospodarki opinię dotyczącą projektu o zmianie ustawy Ordynacja Podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (UDER110, projekt z dn. 24 kwietnia 2026 r.). Izba pozytywnie ocenia kierunek proponowanych zmian, jednak wskazuje na szereg rozwiązań, które wymagają doprecyzowania.
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej zakłada wprowadzenie do polskiego prawa podatkowego nowej instytucji – ugody podatkowej. Ma ona na celu ograniczenie liczby sporów podatkowych poprzez zapobieganie ich powstawaniu.
KRDP popiera kierunek proponowanych zmian, podkreślając, że projektowana nowelizacja może stać się istotnym elementem modernizacji Ordynacji podatkowej i wzmocnieniem partnerskiego modelu relacji podatnik – administracja skarbowa. Zgłasza jednak zastrzeżenie co do kształtu projektowanej instytucji, który może nie zapewnić alternatywnej metody rozwiązywania sporów. W związku z tym, wskazuje rozwiązania, które pomogą uniknąć sytuacji, w której ugoda nie będzie jedynie rozwiązaniem pozornym, stosowanym wybiórczo i wyjątkowo.
Zmiana jedynie pozorna?
W przesłanej opinii KRDP wskazuje, że projektowana ugoda podatkowa to w istocie rozwiązanie osadzone w ramach tradycyjnego postępowania podatkowego. Co więcej, jego ciężar spoczywa po stronie organu, który jest jednocześnie stroną sporu. To on sporządza projekt ugody, a wnioskodawca może go przyjąć lub odrzucić, ale nie negocjować. Przy czym zawarcie ugody pozostaje w sferze uznania administracyjnego, a odmowa następuje w formie postanowienia bez możliwości zażalenia. KRDP zwraca więc uwagę na obszar szerokiej uznaniowości, który pozbawiony jest kontroli instancyjnej oraz sądowej i postuluje w tym zakresie wprowadzenie zmian do projektowanej instytucji.
Z punktu widzenia KRDP projekt należy uzupełnić o udział niezależnej, trzeciej osoby wspierającej strony w procesie dochodzenia do porozumienia.
Izba zwraca również uwagę na niewystarczająco szeroki krąg beneficjentów instytucji. Po pierwsze dlatego, że według projektu wnioskodawcami nie mogą być podmioty, wobec których już jest prowadzone postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające, a po drugie dlatego, że w ramach ugody realne negocjacje są sprowadzone do uzgodnienia sposobu wykonania zaległości (odroczenia terminu lub rat). Nie dopuszcza się więc uzgadniania wysokości zobowiązania. Jednocześnie KRDP wskazuje, że projekt nie chroni informacji i dokumentów ujawnionych na potrzeby uzgodnień.
Konieczność dopracowania rozwiązań proceduralnych
Zdaniem Izby rozwiązanie tworzy ważną podstawę do bardziej partnerskich form komunikacji między podatnikiem a organem podatkowym, ale należy je zbliżyć w większym stopniu do standardów ARD.
W związku z tym postuluje wykorzystanie doświadczeń i propozycji legislacyjnych wypracowanych przez KIDP oraz funkcjonujące przy niej Centrum Arbitrażu i Mediacji.
Wśród propozycji znajdują się m.in.:
- Możliwość skierowania sprawy do mediacji na zgodny wniosek podatnika i organu podatkowego
- Ustanowienie listy mediatorów ze specjalistyczną wiedzą z zakresu prawa
podatkowego, w tym doradców podatkowych wpisanych na listę Centrum Arbitrażu i Mediacji KIDP - Zapewnienie poufności mediacji
- Możliwość uwzględniania ustaleń mediacyjnych w treści ugody podatkowej
- Gwarancja procesowa, zapewniająca, że udział w mediacji nie pogorszy sytuacji podatnika
KRDP wskazuje również, że alternatywnym rozwiązaniem może być w sprawie zawarcia ugody zastosowanie wybranych przepisów działu II rozdziału 5a Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących mediacji administracyjnej.
Zaufanie podatników kluczem do powodzenia instytucji ugody podatkowej
KRDP podkreśla, że oprócz rozwiązań legislacyjnych, powodzenie ugody podatkowej będzie zależeć również od warunków sprzyjających budowaniu zaufania podatnika do państwa i jego organów. Dlatego szczególnie istotne jest zapewnienie transparentności procedury, bezstronności uczestników oraz gwarancji procesowych, które ograniczą asymetrię między podatnikiem a organem podatkowym.
Jednocześnie Izba deklaruje gotowość do merytorycznej współpracy w dalszych pracach nad projektem.
Z pełną treścią opinii można zapoznać się poniżej.
